Kontrole programu Czyste Powietrze – czego mogą wymagać urzędnicy?

Program Czyste Powietrze pozwala uzyskać wysokie dofinansowanie na termomodernizację budynku, wymianę źródła ciepła oraz poprawę efektywności energetycznej domu. Wraz ze wzrostem liczby składanych wniosków rośnie jednak również liczba kontroli prowadzonych przez Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Wielu inwestorów obawia się kontroli, jednak w większości przypadków nie ma powodów do niepokoju. Kluczowe jest prawidłowe przygotowanie dokumentacji i wykonanie inwestycji zgodnie z założeniami programu.

Czy każdy beneficjent może zostać skontrolowany?

Tak. Każdy beneficjent programu Czyste Powietrze może zostać objęty kontrolą zarówno podczas realizacji inwestycji, jak i po jej zakończeniu.

Kontrole mogą być przeprowadzane:

• przed wypłatą dotacji,
• po wypłacie dotacji,
• w trakcie realizacji inwestycji,
• w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości,
• losowo w ramach działań kontrolnych funduszu.

Nie oznacza to jednak, że każda inwestycja zostanie sprawdzona na miejscu. Wiele kontroli odbywa się wyłącznie na podstawie dokumentów.

Jakie dokumenty mogą sprawdzić urzędnicy?

Podstawowym elementem kontroli jest dokumentacja związana z realizacją przedsięwzięcia.

Najczęściej sprawdzane są:

• wniosek o dofinansowanie,
• audyt energetyczny,
• dokument podsumowujący audyt energetyczny (DPAE),
• świadectwo charakterystyki energetycznej po zakończeniu inwestycji,
• faktury za wykonane prace,
• potwierdzenia płatności,
• dokumentacja fotograficzna,
• protokoły odbioru urządzeń i instalacji,
• dokumentacja techniczna urządzeń.

W przypadku pomp ciepła mogą być również wymagane dokumenty potwierdzające parametry urządzenia oraz zgodność z wymaganiami programu.

Kontrola audytu energetycznego

Od momentu wprowadzenia obowiązkowych audytów energetycznych wzrosło znaczenie poprawności dokumentacji energetycznej.

Podczas kontroli mogą zostać sprawdzone:

• dane budynku,
• powierzchnie przegród,
• współczynniki przenikania ciepła,
• parametry źródła ciepła,
• wskaźniki EU, EK i EP,
• osiągnięte efekty energetyczne.

W przypadku poważnych błędów fundusz może zażądać wyjaśnień lub korekty dokumentacji.

Czy urzędnik może przyjechać do domu?

Tak.

Kontrola terenowa jest jednym z narzędzi wykorzystywanych przez fundusze. W trakcie wizyty kontroler może sprawdzić, czy zakres wykonanych prac odpowiada dokumentacji przedstawionej we wniosku.

Najczęściej weryfikowane są:

• wykonane ocieplenie ścian,
• ocieplenie dachu lub stropu,
• wymieniona stolarka okienna,
• źródło ciepła,
• instalacja fotowoltaiczna,
• wentylacja mechaniczna.

Kontroler może wykonywać dokumentację fotograficzną oraz sporządzić protokół z wizyty.

Najczęstsze błędy wykrywane podczas kontroli

W praktyce najwięcej problemów wynika nie z celowych działań inwestorów, lecz z błędów formalnych lub niekompletnej dokumentacji.

Najczęściej spotykane problemy to:

Niezgodność faktur z zakresem prac

Zakres inwestycji przedstawiony na fakturach powinien odpowiadać temu, co zostało zgłoszone do programu.

Brak potwierdzeń płatności

Sama faktura nie zawsze wystarcza. Fundusz może wymagać potwierdzenia wykonania przelewu.

Niezgodność wykonanych prac z audytem

W niektórych przypadkach inwestor wykonuje inny zakres prac niż ten wskazany w dokumentacji.

Błędy w dokumentacji technicznej

Dotyczy to szczególnie urządzeń grzewczych oraz pomp ciepła.

Nieprawidłowe dane budynku

Rozbieżności dotyczące powierzchni, przegród czy parametrów technicznych mogą skutkować dodatkową weryfikacją.

Jak długo trzeba przechowywać dokumentację?

Dokumenty związane z realizacją inwestycji warto przechowywać przez wiele lat po zakończeniu przedsięwzięcia.

Dotyczy to przede wszystkim:

• audytu energetycznego,
• DPAE,
• świadectwa energetycznego,
• faktur,
• umów z wykonawcami,
• dokumentacji technicznej urządzeń.

Dzięki temu w przypadku późniejszej kontroli łatwo udokumentować prawidłowość wykonanych prac.

Czy można stracić dotację?

Tak, ale zazwyczaj dotyczy to sytuacji związanych z poważnymi nieprawidłowościami.

Ryzyko zwrotu środków może wystąpić między innymi wtedy, gdy:

• przedstawiono nieprawdziwe dane,
• inwestycja nie została wykonana zgodnie z wnioskiem,
• wykorzystano niekwalifikowane urządzenia,
• stwierdzono fałszowanie dokumentów.

W przypadku drobnych błędów najczęściej możliwe jest uzupełnienie dokumentacji lub złożenie wyjaśnień.

Jak przygotować się do kontroli?

Najlepszym sposobem jest uporządkowanie dokumentacji od początku inwestycji.

Warto zachować:

• wszystkie faktury,
• potwierdzenia przelewów,
• zdjęcia przed modernizacją,
• zdjęcia po wykonaniu prac,
• dokumentację urządzeń,
• audyt energetyczny,
• świadectwo energetyczne.

Dobrą praktyką jest również wykonywanie dokumentacji fotograficznej na każdym etapie prac.

Podsumowanie

Kontrole programu Czyste Powietrze są naturalnym elementem systemu dotacyjnego i mają na celu potwierdzenie prawidłowego wykorzystania środków publicznych. Dla większości inwestorów nie stanowią problemu, o ile dokumentacja została przygotowana rzetelnie, a inwestycja wykonana zgodnie z założeniami programu.

Największe znaczenie mają obecnie audyt energetyczny, dokument podsumowujący audyt energetyczny, świadectwo charakterystyki energetycznej oraz kompletna dokumentacja finansowa. Im lepiej przygotowane są dokumenty, tym mniejsze ryzyko problemów podczas ewentualnej kontroli.